Czy rzeka może mieć prawa jak człowiek, a jej „reprezentanci” będą wpływać na decyzje administracyjne i inwestycyjne? Projekt nadania Odrze osobowości prawnej budzi coraz większe emocje – zwolennicy widzą w nim przełom w ochronie środowiska i podejścia do przyrody, przeciwnicy ostrzegają przed rozrostem biurokracji i kosztami dla gospodarki.

::addons{"type":"only-with-us","color":"black"}

Jest to projekt poselski. Złożyło go kilkudziesięciu posłów z Polski 2025, Nowej Lewicy, Partii Razem, Zielonych, PSL i KO. Ustawa o uznaniu osobowości prawnej Odry zakładałaby, że Odra przestałaby być traktowana wyłącznie jako element środowiska naturalnego, a stałaby się podmiotem prawa. W praktyce oznaczałoby to przyznanie jej określonych praw, takich jak prawo do istnienia, swobodnego przepływu, naturalnej regeneracji czy zachowania czystości ekosystemu. Na razie odbyło się jego pierwsze czytanie w Sejmie. Posłowie odrzucili wniosek o odrzucenie tego projektu (210 głosami przeciwko 195) – tak więc projekt poszedł do dalszego procedowania.

To szalony projekt. Groteska

– ocenia poseł PiS Wojciech Zubowski z Głogowa. W skrócie, gdyby wszedł w życie, to w imieniu rzeki działałby Komitet Reprezentantów – 15-osobowy organ, w którego skład mieliby wchodzić m.in. przedstawiciele organizacji pozarządowych, samorządów oraz środowisk naukowych. To właśnie on miałby reprezentować interesy Odry w procesach decyzyjnych i potencjalnie także przed sądami.

Najwięcej emocji budzą jednak możliwe skutki gospodarcze projektu. W przestrzeni publicznej pojawiają się głosy, że przedsiębiorstwa korzystające z Odry jako drogi wodnej mogłyby zostać objęte dodatkową opłatą – w wysokości 0,5 proc. rocznych przychodów z działalności wodnej przez pięć lat. Środki miałyby trafiać do specjalnego funduszu Odry. Kolejnym punktem spornym jest zakres kompetencji planowanego komitetu. Zgodnie z założeniami projektu jego zgoda mogłaby być wymagana w sprawach pozwoleń wodno-prawnych, inwestycji czy zrzutów do rzeki. Krytycy zwracają uwagę, że oznaczałoby to istotne rozszerzenie wpływu nowych instytucji na procesy administracyjne i inwestycyjne.

To dlatego projekt ustawy skrytykował, a wręcz nawet wyśmiał poseł PiS Wojciech Zubowski.

Dzień dobry Odro. Jak się pani ma?

- zapytał prześmiewczo na filmiku wrzuconym do sieci. Potem jednak przeprosił: Bez urazy Odro, ale wyjaśnił dlaczego tak ostro do tego tematu podchodzi.

A teraz wisienka na torcie: firmy korzystające z dróg Odry będą płacić pół procenta od rocznych przychodów z działalności wodnej przez 5 lat do specjalnego funduszu rzeki Odry. Dla samego KGHM wychodzi to ok. 150 mln zł - dobrze słyszycie

- poinformował poseł.

To by nawet zastopowało budowę obwodnicy

– uważa Wojciech Zubowski. Jednocześnie skrytykował, że wszystkie te obostrzenia by obowiązywały na polskim odcinku, bo za granicą osobowość prawna Odry zniknie.

Niemcy mogą dalej spokojnie rozwijać żeglugę i porty. U nas skansen, dodatkowa biurokracja i nowe opłaty. To są właśnie priorytety obecnej koalicji. Cała nadzieja w prezydencie

– powiedział.

Ostateczna decyzja w sprawie projektu dopiero przed parlamentarzystami. Niezależnie od jej wyniku, dyskusja wokół Odry już teraz stała się jednym z najbardziej wyrazistych przykładów pytania o to, jak daleko może sięgać prawo w ochronie natury – i gdzie kończy się ochrona środowiska, a zaczyna zmiana systemu jego zarządzania.

W cieniu tej dyskusji rozpoczął się właśnie piąty sezon akcji Czysta Odra, czyli sprzątanie zwykłych śmieci w Odrze, także na odcinku głogowskim. Działacze spotkali się na brzegu zatoki koło dawnego LOK-u. Zbierali także śmieci w rejonie półwyspu. Udało się skrzyknąć ok. 30 osób, które robiły porządki w swoim wolnym czasie, w weekend (11/12.04.). Na naszym terenie akcję sprzątania Odry prowadzi Fundacja Viadrus we współpracy z gminą miejską. Ta fundacja w zeszłym roku zbierała podpisy pod projektem obywatelskim ustawy w sprawie Odry.

Trochę podpisów zebraliśmy, ale liczyliśmy na więcej

– mówi Marcin Zimny z Fundacji Viadrus, który osobiście stał z listą pod ratuszem. Organizacjom nie udało się uzbierać 100 tysięcy podpisów, dlatego zgłoszono to jako projekt poselski.

Wiem, że na ten projekt wylewają hejty. Ale nie czytają i nie wiedzą o co chodzi. Nikt nie będzie bronił nikomu dostępu do rzeki. Boją się tej ustawy, ale przecież Odra jest truta i to mocno. Rodzi się konflikt interesów, bo w imieniu Odry można będzie wystąpić wreszcie o odszkodowanie

– uważa Marcin Zimny. W weekend razem z grupką działaczy zbierał śmieci przy Odrze.

Były dwie pufy, trafił się telewizor, kilka starych mopów z wiaderkami i bardzo dużo plastiku. Mało puszek po napojach, znaleźliśmy zaledwie dwie, więc akcja kaucyjna się jednak sprawdza

– mówi Marcin Zimny. Jak wylicza, działacze zebrali dwa kontenery plastików i jeden kontener szkła, a także pół kontenera innych śmieci.

Od razu je segregowaliśmy. Mamy wzorową współpracę z miastem, GPK podstawiło kontenery, a potem zabrało pełne

– wylicza. W najbliższą sobotę (18.04.) kolejna akcja nad Odrą – zbiórka o godz. 9, tym razem koło Neptuna. Marcin Zimny liczy, że przyjdzie jeszcze więcej chętnych do sprzątania.

::news{"type":"see-also","item":"182972"}

::addons{"type":"only-with-us","color":"black"}